Wat verandert er aan de aansprakelijkheid van hulppersonen sinds 1 januari 2025?

ArtikelVerplichte verzekeringen

1. Wat is Boek 6 BW en waarom is het belangrijk voor de bouw?

Boek 6 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek trad in werking op 1 januari 2025 en regelt de buitencontractuele aansprakelijkheid in België. Het vervangt de oude artikels 1382 en volgende van het oud BW, die sinds 1804 grotendeels ongewijzigd waren.

Voor de bouwsector zijn drie veranderingen cruciaal:

• Einde van de quasi-immuniteit van hulppersonen
• Opheffing van de samenloopregel tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid
• Verfijning van het foutbegrip en de bewijsvoering

De hervorming is geen technische opschoning, maar een paradigmaverschuiving. Tot 31 december 2024 beschermde de samenloopregel de onderaannemer en de werknemer tegen rechtstreekse vorderingen van de bouwheer. Vanaf 1 januari 2025 valt die bescherming weg, wat de positie van iedereen die “voor een ander” werkt fundamenteel verzwakt.

2. Wat was de quasi-immuniteit precies?

Onder het oude recht gold een principe dat juristen quasi-immuniteit van de hulppersoon noemden. De redenering ging als volgt.

Stel: een bouwheer sluit een contract met hoofdaannemer A. A laat onderaannemer B het dak plaatsen. B maakt een fout en de woning krijgt waterschade. Onder het oude recht kon de bouwheer alleen A dagvaarden, niet B. Want tussen bouwheer en B was er geen contract, en de samenloopregel verbood om voor dezelfde schade tegelijk een contractuele vordering (tegen A) en een buitencontractuele vordering (tegen B) in te stellen.

A betaalde dus de schade aan de bouwheer, en kon vervolgens regres uitoefenen op B via hun onderlinge contract. B werd dus uiteindelijk wel aangesproken, maar via A en niet rechtstreeks.

Dit systeem had voordelen voor onderaannemers en werknemers: ze waren beschermd tegen rechtstreekse vorderingen van bouwheren of andere derden, op voorwaarde dat de hoofdaannemer in de keten zat. De BA Onderneming van de hoofdaannemer was de primaire dekking, en regres tussen aannemer en onderaannemer verliep contractueel.

Element	Vóór 1/1/2025	Vanaf 1/1/2025
Bouwheer kan onderaannemer rechtstreeks dagvaarden?	Nee, behalve uitzonderingen	Ja, rechtstreeks
Bouwheer kan werknemer rechtstreeks dagvaarden?	Nee, beschermd	Ja, kan
Samenloopregel	Ja, contractueel sluit buitencontractueel uit	Afgeschaft, keuze schadelijder
BA Onderneming onderaannemer noodzakelijk?	Aanbevolen, nu vaak indirect	Verhoogd risico, sterker aanbevolen

3. Wat verandert er concreet vanaf 1 januari 2025?

Boek 6 BW kantelt de balans op vier punten.

Verandering 1: rechtstreekse vordering tegen hulppersonen

Vanaf 1/1/2025 kan de bouwheer de onderaannemer rechtstreeks dagvaarden, zonder eerst de hoofdaannemer in het proces te betrekken. Dat geldt voor onderaannemers, voor werknemers van de hoofdaannemer, en voor zelfstandige hulppersonen.

Concreet betekent dit dat een onderaannemer-schrijnwerker die een fout maakt bij raamplaatsing, rechtstreeks door de bouwheer kan worden gedagvaard. De BA Onderneming van de schrijnwerker wordt dan de primaire dekking, in plaats van de BA Onderneming van de hoofdaannemer.

Verandering 2: keuze tussen contractueel en buitencontractueel

De samenloopregel is opgeheven. De schadelijder kan kiezen tussen een contractuele vordering (tegen wie hij een contract mee heeft) en een buitencontractuele vordering (tegen wie de fout fysiek gemaakt heeft). Hij hoeft niet meer voor één van beide te kiezen, en kan zelfs beide combineren.

Voor de bouwheer betekent dit een sterker arsenaal: hij kan tegelijk de hoofdaannemer (contractueel) en de onderaannemer (buitencontractueel) dagvaarden voor dezelfde schade. Beide aansprakelijkheidsvormen lopen parallel.

Verandering 3: aansprakelijkheid van werknemers

De bescherming van werknemers tegen rechtstreekse vorderingen verandert. Onder het oude recht was de werknemer doorgaans immuun, behalve bij opzet of zware fout. Onder Boek 6 BW blijft die bescherming voor lichte fouten in principe behouden via artikel 18 van de Arbeidsovereenkomstenwet, maar buitencontractueel kunnen werknemers in bepaalde gevallen wel rechtstreeks worden aangesproken.

In de praktijk betekent dit dat werkgevers hun BA Onderneming moeten checken op dekking van werknemersfouten, en eventueel een uitbreiding “burgerlijke aansprakelijkheid van werknemers” voorzien.

Verandering 4: bewijsvoering en foutbegrip

Boek 6 BW herformuleert het foutbegrip: een fout is elke gedraging die afwijkt van wat een normaal voorzichtige en redelijke persoon in dezelfde omstandigheden zou doen. Voor de bouwsector betekent dit dat de goede vakman-norm belangrijker wordt: technische normen, beroepsregels en industrie-standaarden gaan zwaarder wegen in de beoordeling.

“Verhoogd risico voor onderaannemers: een onderaannemer die vóór 2025 indirect verzekerd was via de hoofdaannemer, draagt vanaf 1 januari 2025 zelf het primaire risico. Een sterke BA Onderneming met voldoende kapitaal en correcte werfdekking is geen luxe meer, maar een operationele noodzaak.”

4. Gevolgen voor BA Onderneming

De polis BA Onderneming krijgt onder Boek 6 BW een verhoogd belang. Drie aandachtspunten voor wie zijn polis tegen het licht houdt.

Aandachtspunt 1: kapitaal verhogen

Onder het oude recht volstond voor sommige onderaannemers een beperkte BA Onderneming, omdat ze indirect via de hoofdaannemer verzekerd waren. Onder Boek 6 BW kan dezelfde onderaannemer rechtstreeks worden gedagvaard voor de volledige schade, niet meer enkel het regres-aandeel.

Concreet adviseren we BA-kapitalen vanaf €2.500.000 per schadegeval, met uitschieters tot €5.000.000 voor specialisten met hogere risicoblootstelling (dakwerkers in de hoogte, stabiliteitsstudies, technieken die waterdichtheid raken).

Aandachtspunt 2: dekking BA Na Levering

Veel klassieke BA Onderneming-polissen kennen een onderscheid tussen BA Uitbating (schade tijdens uitvoering werken) en BA Na Levering (schade die zich pas later manifesteert). Onder Boek 6 BW kan een onderaannemer ook na levering rechtstreeks worden gedagvaard voor jaren oude werken.

Check of je polis BA Na Levering effectief dekt en met welk kapitaal. Polissen die alleen BA Uitbating dekken, dichten een groot deel van het risico niet af.

Aandachtspunt 3: dekking eigen werknemers

De aansprakelijkheid voor werknemers van het eigen bedrijf verandert ook. Verzekeraars passen hun polissen aan via clausules “burgerlijke aansprakelijkheid werknemers”, waarbij ze de eventuele directe vorderingen tegen werknemers mee dekken. Vraag bij polisrenewal of die dekking is opgenomen of als optie kan worden toegevoegd.

5. Bescherming via onderaannemingscontracten

De juridische werkelijkheid kan deels gestuurd worden via goede contracten. Drie modelclausules die we in de praktijk zien werken.

Clausule 1: vrijwaring tussen hoofdaannemer en onderaannemer

In het onderaannemingscontract wordt vastgelegd dat de hoofdaannemer de onderaannemer vrijwaart voor schadeclaims van derden boven een bepaald bedrag, of voor schade die buiten zijn directe invloedssfeer ligt. Omgekeerd vrijwaart de onderaannemer de hoofdaannemer voor schade door eigen fout.

Stap 1. Beschrijf het takenpakket per partij: wie levert wat, wie verifieert wat.

Stap 2. Bepaal aansprakelijkheid per zone: dakdichtheid bij dakwerker, stabiliteit bij ruwbouwer, technieken bij elektricien.

Stap 3. Voorzie wederzijdse vrijwaring voor schade die buiten de eigen zone ontstaat.

Clausule 2: verplichting tot eigen BA Onderneming

Het contract verplicht de onderaannemer een eigen BA Onderneming met minimumkapitaal aan te houden, en jaarlijks attesten af te leveren. Dit beschermt de hoofdaannemer tegen claim-cascades waarbij de onderaannemer onverzekerd blijkt te zijn op het moment van schade.

Modelformulering: “De onderaannemer verbindt zich tot het aanhouden van een geldige BA Onderneming met kapitaal van minimum €2.500.000 per schadegeval, met BA Na Levering, gedurende de looptijd van de samenwerking en gedurende 10 jaar na werfeinde voor dekking van naleveringsschade.”

Clausule 3: directe communicatie over schadegevallen

Het contract verplicht wederzijdse melding binnen 48 uur na kennisname van een mogelijk schadegeval, met overlegplicht over de procesvoering. Dit voorkomt dat de hoofdaannemer een claim regelt zonder de onderaannemer te informeren, of omgekeerd.

“Boek 6 BW maakt onderaannemingscontracten cruciaal. Een mondelinge afspraak of een eenvoudige bestelbon volstaat niet meer om de risico’s te beheersen. Wie zonder schriftelijk contract werkt, draagt het risico.”

Benoit Keerman, Verzekeringsspecialist Assurman

6. Praktische gevolgen per type bouwactor

De impact van Boek 6 BW verschilt per rol in de bouwketen.

Voor de hoofdaannemer

De hoofdaannemer blijft contractueel aansprakelijk tegenover de bouwheer, zoals voorheen. Wat verandert: hij kan niet meer vertrouwen op de samenloopregel om onderaannemers te beschermen tegen directe vorderingen. Werknemersfouten en onderaannemersfouten leiden tot rechtstreekse vorderingen van bouwheren en derden.

Praktisch: contracten met onderaannemers herzien, BA Onderneming-kapitaal valideren, en interne procedure voor schademelding uitlijnen.

Voor de onderaannemer

De onderaannemer krijgt een veel directer aansprakelijkheidsrisico. Waar hij vroeger vooral via regres door de hoofdaannemer werd aangesproken, kan hij nu rechtstreeks worden gedagvaard door bouwheer, latere kopers of andere derden.

Praktisch: BA Onderneming-kapitaal verhogen, BA Na Levering valideren, schriftelijke contracten met hoofdaannemers eisen.

Voor de zelfstandige werknemer (één-persoonsbedrijf)

Het onderscheid tussen “werknemer” en “zelfstandige onderaannemer” wordt nog kritischer. Wie als schijnzelfstandige werkt, draagt onder Boek 6 BW een driedubbel risico: directe aansprakelijkheid, herkwalificatie-risico bij een ongeval, en eigen BA-noodzaak.

Voor de bouwheer

De bouwheer staat sterker. Hij heeft meer keuze in wie hij dagvaardt, kan eventueel meerdere partijen tegelijk aanspreken, en hoeft niet meer eerst de hoofdaannemer-route te volgen. Dat geeft hem onderhandelingsruimte bij schadegevallen.

Praktisch voor aannemers: bouwheren zijn beter geïnformeerd over hun rechten. Een bouwheer die vroeger een schadegeval contractueel afhandelde via de hoofdaannemer, kan nu actiever onderaannemers en hun verzekeraars in de discussie betrekken.

7. Wat doe je in 2026 als je nog niet voorbereid bent?

Drie pragmatische stappen voor wie de transitie nog niet heeft doorlopen.

Stap 1: polisaudit. Loop je BA Onderneming langs op kapitaal, BA Na Levering en werknemersdekking. Indien nodig: kapitaal verhogen, dekking uitbreiden.

Stap 2: contractrevisie. Modeleer een onderaannemingscontract dat aansluit op Boek 6 BW. Vraag bij elke nieuwe samenwerking dezelfde basisclausules.

Stap 3: communicatie met onderaannemers en hoofdaannemers. Open de discussie over wederzijdse verzekeringsverplichtingen. Wie nu nog werkt op handdrukken en goede afspraken, draagt het volledige risico bij elk geschil.

In onze polisreviews zien we dat de meerderheid van bouwbedrijven hun BA-kapitaal nog niet heeft aangepast aan Boek 6 BW. Dat is begrijpelijk (de wet is recent), maar elk schadegeval dat nu ontstaat valt onder het nieuwe regime, ongeacht wanneer de polis werd afgesloten.