Welke verzekeringen zijn wettelijk verplicht in de bouw?

1. De drie wettelijk verplichte verzekeringen in de bouw

In België zijn er drie verzekeringen die elke bouwondernemer afhankelijk van zijn situatie wettelijk moet hebben. Geen “best practice”, geen “sterk aanbevolen”: gewoon verplicht, met sancties als je ze niet hebt.

Verzekering	Wanneer verplicht?	Wettelijke basis
Arbeidsongevallenverzekering	Vanaf de eerste werknemer in dienst	Arbeidsongevallenwet 10 april 1971
BA-10 (tienjarige aansprakelijkheid)	Gesloten ruwbouw woning, vergunning na 1/7/2018, met architect	Wet-Peeters-Borsus 31 mei 2017
BA Auto	Elk motorrijtuig dat aan het verkeer deelneemt	Wet 21 november 1989

De andere “klassiekers” zoals BA Onderneming, ABR en rechtsbijstand zijn in de praktijk onmisbaar maar niet wettelijk opgelegd. Het verschil is groot: een ontbrekende verplichte polis is meteen een wetsovertreding met administratieve sancties. Een ontbrekende aanbevolen polis kost je pas geld bij een schadegeval.

Waarom drie en niet meer?

De Belgische wetgever maakt verzekeringen alleen verplicht als het algemeen belang in het gedrang komt. Bij arbeidsongevallen is dat de werknemer die zonder dekking dreigt te vallen. Bij BA-10 is dat de bouwheer die tien jaar lang stabiliteitsschade kan vorderen. Bij BA Auto is dat elke andere weggebruiker.

Voor BA Onderneming bestaat die druk niet wettelijk. Toch raakt 1 op 4 schadedossiers in de bouw die polis. Niet verplicht betekent niet automatisch onnodig.

Wat als je toch zonder zit?

De gevolgen verschillen per polis. Bij arbeidsongevallen schiet Fedris in als ambtshalve verzekeraar, en jij krijgt de rekening met opslag. Bij BA-10 weigert de notaris de werfstart of de oplevering. Bij BA Auto riskeer je intrekking van het kenteken plus strafrechtelijke vervolging.

Verderop in deze gids gaan we dieper in op elke polis afzonderlijk. Eerst de hoofdmoot: arbeidsongevallen.

2. Arbeidsongevallenverzekering: zodra er één werknemer is

De arbeidsongevallenverzekering is wettelijk verplicht zodra je één werknemer in dienst neemt. De basis is de Arbeidsongevallenwet van 10 april 1971: elke werkgever moet zijn personeel verzekeren tegen ongevallen op het werk en op de weg van en naar het werk.

Geen werknemer in dienst betekent geen verplichting. Een eenmanszaak of bvba zonder personeel valt buiten deze plicht. Zodra je een interim-kracht, een leerling-stagiair of een eerste vaste werknemer aanneemt, ben je verplicht aangesloten vóór de eerste werkdag.

Wat dekt de verzekering?

De polis vergoedt medische kosten, loonverlies tijdens arbeidsongeschiktheid, blijvende invaliditeit en in het ergste geval overlijden. Het loon wordt vergoed tot het wettelijk loonplafond van €58.096,10 in 2026, jaarlijks geïndexeerd door Fedris. Verdient je werknemer meer? Dan dek je het bovenwettelijk gedeelte via een aparte excedent-polis.

Een dakwerker die van de stelling valt en zes maanden uit roulatie ligt, krijgt zijn loon via deze polis doorbetaald. De hospitalisatie, de revalidatie, de eventuele blijvende werkongeschiktheid: alles loopt via de verzekeraar. Voor de werkgever betekent dat geen directe loonkost tijdens de afwezigheid en geen civiele claim van de werknemer.

Hoe wordt de premie bepaald?

De premie is een percentage van de bruto loonmassa, afhankelijk van de NACEBEL-code en het risicoprofiel van de activiteit. In de bouw schommelt de richtwaarde tussen 2,5% en 7% van de loonmassa. Een schilder zit lager (minder valrisico), een dakwerker of stellingbouwer zit hoger.

Bovenop die premie komt 4,13% premietaks. Dat is de laagste premietaks van alle bouwverzekeringen, omdat de wetgever wil aanmoedigen dat werkgevers geen besparingen op deze polis doen. Voor andere bouwverzekeringen (BA Onderneming, BA-10, BA Auto, brand, ABR, machinebreuk) geldt 9,25%.

Aangifteplicht binnen 8 dagen

Een arbeidsongeval moet binnen 8 kalenderdagen worden aangegeven bij je verzekeraar. Te laat aangeven betekent dat de verzekeraar gerechtigd is om delen van de uitkering te weigeren of te recupereren. Bij ernstige ongevallen (dood, blijvende invaliditeit, ziekenhuisopname langer dan 24 uur) komt daar een onmiddellijke aangifte bij FOD WASO bovenop, met onderzoek door de inspectiedienst.

In onze gratis scans zien we regelmatig dat startende bouwbedrijven hun aangiftetermijn niet kennen of een ongeval te lang intern afhandelen voor ze de verzekeraar inlichten. Dat is risicovol: 8 dagen is hard.

Diepere uitwerking, inclusief de rol van Fedris bij ambtshalve aansluiting, vind je in Arbeidsongevallenverzekering: alle wettelijke verplichtingen op een rij.

3. BA-10: tienjarige aansprakelijkheid onder de Wet-Peeters-Borsus

De BA-10 verzekering, voluit verzekering tienjarige aansprakelijkheid, is wettelijk verplicht voor aannemers, architecten en andere bouwactoren die werken aan gesloten ruwbouw van een woning. De plicht volgt uit de Wet-Peeters-Borsus van 31 mei 2017, in werking sinds 1 juli 2018, en uitgebreid op 9 mei 2019.

Niet elke werf valt eronder. De polis is verplicht zodra alle vier voorwaarden tegelijk vervuld zijn:

1. Het gaat om een woning (eengezinswoning, appartement, sociale woning).
2. De werken raken de gesloten ruwbouw (fundering, dragende muren, dak, waterdichtheid).
3. Er is een architectplicht (vergunningsplichtige werken).
4. De stedenbouwkundige vergunning is afgeleverd ná 1 juli 2018.

Vier kruisjes. Mist er één, dan ben je niet verplicht. Renoveer je een keuken zonder vergunning? Geen BA-10. Bouw je een industrieel gebouw? Geen BA-10 (kantoren en bedrijfsgebouwen vallen erbuiten). Werk je aan een loodgieterij die geen impact heeft op de gesloten ruwbouw? Geen BA-10.

Wat dekt BA-10?

De polis dekt schade aan de stabiliteit, de soliditeit of de waterdichtheid van het gebouw die zich manifesteert binnen tien jaar na voorlopige oplevering. De juridische basis komt uit artikels 1792 en 2270 van het oud Burgerlijk Wetboek: aannemers en architecten zijn tien jaar lang aansprakelijk voor zware bouwfouten.

Het wettelijk minimumkapitaal is €500.000 per schadegeval, gekoppeld aan de ABEX-index. Dat bedrag is geen plafond dat je kiest, maar een vloer waaronder geen polis kan. In de praktijk werken veel verzekeraars met hogere kapitalen (€1.000.000 of meer) voor grotere werven.

Het attest is verplicht vóór werfstart

Het BA-10-attest moet vóór de start van de werken bij de notaris of de bouwheer liggen. Geen attest, geen werfstart. De architect heeft hier een actieve controleplicht: hij moet het attest opvragen en weigert de aanvang van de werken als het ontbreekt.

In de bouwsector circuleren ondertussen voorgedrukte attesten, maar inhoud blijft cruciaal. Volgens artikel 12 van de wet moet het attest minstens vermelden: identiteit aannemer, adres werf, vergunningsdatum, omvang dekking, geldigheidsperiode polis. Een attest zonder die elementen is geen attest.

“Een aannemer die zonder BA-10-attest start aan een vergunningsplichtige woning, blijft tien jaar persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk voor stabiliteits- en waterdichtheidsschade. Dat is geen administratief detail.”

Benoit Keerman, Verzekeringsspecialist Assurman

Dieper op de plicht en de grijze zones: zie BA-10 voor aannemers: wanneer wel, wanneer niet verplicht?. Voor de juridische context: Wet-Peeters-Borsus uitgelegd. Voor de attest-vereisten: Bouwheren en attesten: wat moeten ze van jou vragen?.

4. BA Auto: niet alleen voor je bestelwagen

Elke aannemer die met een motorvoertuig aan het verkeer deelneemt, is verplicht een BA Auto-polis af te sluiten. De basis is de Wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen. Geen polis betekent geen kenteken, geen werf, geen weg.

De plicht geldt breder dan de meeste aannemers vermoeden. Een bestelwagen of vrachtwagen is evident, maar ook het volgende valt eronder:

• Aanhangwagens boven 750 kg (bv. paardenmoles, bouwaanhanger met machines)
• Werftoestellen die op de openbare weg rijden (mini-graafmachines, hoogtewerkers, kraan op rupsen)
• Heftrucks zodra ze van de privéterrein op de openbare weg komen
• Quads en motorfietsen in bedrijfsgebruik

Een werfaanhanger van 1.200 kg achter je bestelwagen heeft een eigen BA Auto nodig, los van de polis op het trekkende voertuig. Veel aannemers gaan ervan uit dat alles op één polis loopt, en betalen het lesgeld bij een ongeval.

De drie meest gemiste situaties

In onze praktijk zien we drie blinde vlekken terugkomen.

Eerst: werftoestellen op de openbare weg. Een mini-graafmachine die je over de rijweg duwt om aan een rioolwerf te starten, deelt aan het verkeer. Geen BA Auto = onverzekerd ongeval = aansprakelijkheid op jou.

Tweede blinde vlek: aanhangwagens onder en boven 750 kg. Onder 750 kg loopt de aanhanger automatisch mee in de polis van het trekkend voertuig. Boven 750 kg heb je een aparte polis nodig, met eigen kenteken. Veel renovatieaannemers verhuizen materiaal in 1.000 kg aanhangwagens en weten dat niet.

Derde blinde vlek: wagens van werknemers gebruikt voor verplaatsingen werf-werf. Als je werknemer met zijn privéwagen tussen werven rijdt, is de privéverzekering vaak niet sluitend. Voor woon-werk zit je goed, voor werf-werf moet er een BA in opdracht-clausule of bedrijfsverzekering bovenop komen.

Het Gemeenschappelijk Waarborgfonds als laatste vangnet

Wie zonder BA Auto rijdt en een ongeval veroorzaakt, blijft niet weg met “ik betaal zelf wel”. Het slachtoffer wordt betaald via het Gemeenschappelijk Waarborgfonds Auto, dat vervolgens de volledige schade plus 50% boete recupereert bij de niet-verzekerde bestuurder. Voor een serieus letselongeval gaat dat over zes cijfers.

Volledige uitwerking: BA Auto en bedrijfsvoertuigen: alle wettelijke vereisten in 2026.

5. Boek 6 BW (1 januari 2025): aansprakelijkheid van hulppersonen herzien

Sinds 1 januari 2025 is Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in werking. Die hervorming raakt rechtstreeks de manier waarop aannemers en onderaannemers worden aangesproken bij schade. De grootste verandering: het einde van de zogenaamde quasi-immuniteit van de hulppersoon.

Vóór 2025 kon een bouwheer in principe alleen de hoofdaannemer aanspreken voor contractuele fouten, en niet rechtstreeks de onderaannemer of werknemer. Sinds Boek 6 BW kan de bouwheer (de derde, in juridische termen) de onderaannemer of hulppersoon rechtstreeks aansprakelijk stellen voor zijn buitencontractuele fout. Dat verandert het hele speelveld.

Wat dit concreet betekent

Stel: jij bent algemeen aannemer en je werkt met een onderaannemer-elektricien. Die elektricien legt een leiding fout, en er ontstaat brandschade in de woning. Vóór 2025 ging de bouwheer naar jou (de hoofdaannemer), en jij regelde de regres met je onderaannemer.

Sinds 2025 kan de bouwheer rechtstreeks naar de onderaannemer-elektricien stappen. Dat heeft drie gevolgen:

• De BA Onderneming van de onderaannemer moet die rechtstreekse claim kunnen dekken, ook tegenover een derde (niet-contractant).
• De hoofdaannemer kan zelf gedagvaard worden als zijn onderaannemer onverzekerd of onderverzekerd is, omdat hij toezicht op zijn keten moet uitoefenen.
• Contractueel kan je hier modelclausules rond bouwen die het regresrecht regelen, maar de wettelijke directe aanspraakplicht kan je niet contractueel uitsluiten tegenover de bouwheer.

Aanpassing aan je polissen

Veel BA Onderneming polissen die vóór 2024 werden afgesloten, dekken alleen contractuele aansprakelijkheid, niet de rechtstreekse buitencontractuele aanspraak van een derde. In 2026 zien we dat verzekeraars hun voorwaarden hebben aangepast, maar oude polissen lopen door tot ze op vervaldag komen.

Concreet advies: laat in 2026 je BA Onderneming nakijken op de Boek 6 BW-conformiteit. Werk je met onderaannemers? Vraag dan attesten op die expliciet vermelden dat de polis rechtstreekse aanspraak door derden dekt.

Volledige juridische uitwerking: Wat verandert er aan de aansprakelijkheid van hulppersonen sinds 1 januari 2025?.

6. Onderaannemers en schijnzelfstandigheid: een derde verzekeringsplicht via de achterdeur

Werk je met onderaannemers? Dan loop je het risico dat een van hen wordt geherkwalificeerd als werknemer door de Arbeidsrelatieswet van 27 december 2006. En dan ben je wettelijk verplicht een arbeidsongevallenverzekering te hebben gehad voor die periode, ook al was je daar niet van bewust.

De wet kijkt naar de feitelijke werkrelatie, niet naar het contract. De vier algemene criteria zijn: wil van de partijen, vrijheid van organisatie, vrijheid van werktijd, en hierarchie. In de bouw geldt bovendien een lijst sectorspecifieke criteria via een Koninklijk Besluit van 2008.

Een onderaannemer die elke dag op jouw werf staat, jouw materiaal gebruikt, jouw werkuren respecteert en geen andere klanten heeft, is in de ogen van Fedris en de RSZ vaak een verkapte werknemer. De gevolgen zijn pittig.

Gevolgen van herkwalificatie

Als de inspectie of een rechtbank een onderaannemer herkwalificeert, krijg je drie facturen tegelijk:

• RSZ-bijdragen voor het verleden (tot 7 jaar terug), met intresten en boetes
• Loonherberekening met vakantiegeld, eindejaarspremie, opzegtermijnen
• Fedris-bijdrage retroactief, want de “werknemer” was niet in arbeidsongevallenverzekering

In een van de zwaardere dossiers die we zagen, ging dat over zes cijfers per geherkwalificeerde onderaannemer, plus een potentiële strafrechtelijke vervolging voor de zaakvoerder. Niet de polis was het probleem, maar het ontbreken ervan op het moment dat de feiten speelden.

Hoe bescherm je je?

De bescherming zit in twee lagen. Eerste laag is contractueel: zorg dat je onderaannemingsovereenkomsten echte zelfstandigheid weerspiegelen (geen vaste werkuren, vrijheid om te weigeren, eigen materiaal, andere klanten zichtbaar in offertes en facturen). Tweede laag is verzekeringstechnisch: vraag attesten arbeidsongevallen op van je onderaannemers, of werk met een aanvullende BA Onderaannemers clausule die je dekt bij herkwalificatie.

Volledige uitwerking met juridische criteria: Onderaannemer of zelfstandige? Het verschil voor je verzekeringsplicht.

7. De “verplicht versus aangeraden” matrix: wat is écht nodig?

Niet alle bouwverzekeringen zijn wettelijk verplicht, maar veel ervan worden in de praktijk afgedwongen. Door bouwheren die attesten vragen. Door opdrachtgevers die contractueel BA Onderneming eisen. Door verhuurders die machinebreuk verwachten. Door banken die brand- en bedrijfsschadepolissen koppelen aan kredieten.

Hieronder de matrix die we in onze gratis verzekeringsscan gebruiken om te bepalen wat verplicht is, wat in de praktijk verplicht is, en wat optioneel blijft.

Wettelijk verplicht	Praktisch onmisbaar maar niet verplicht
Arbeidsongevallen (vanaf 1 werknemer)	BA Onderneming (voor schade aan derden)
BA-10 (gesloten ruwbouw woning)	ABR (op grotere werven, vaak contractueel geëist)
BA Auto (elk motorvoertuig op de weg)	Rechtsbijstand (bij geschillen)
	Machinebreuk (vaak contractueel geëist)

Wanneer “praktisch onmisbaar” écht verplicht wordt

In drie situaties wordt een aanbevolen polis de facto verplicht:

Bouwheercontract. Veel ATAB-contracten en architectencontracten bevatten een clausule “BA Onderneming met minimum X miljoen euro vereist”. Wie daar geen attest kan voorleggen, krijgt het werk niet.

Bankvoorwaarden. Een bouwlening voor een nieuwbouwwoning bevat vaak de eis dat de bouwheer een ABR-polis afsluit, en dat de aannemer eraan deelneemt. Geen polis = geen bouwfase opstart.

Sectorale CAO of leveringscontract. Voor sommige technieken (HVAC, elektriciteit, sanitair) leggen de leveranciersgaranties via koepelverenigingen of erkende installateursprogramma’s eigen polisvereisten op.

Onze ervaring uit duizenden polisdossiers: 30% van de bouwondernemers heeft op minstens één van deze drie punten een gat. Niet omdat ze het niet willen, maar omdat hun makelaar nooit doorgepraat heeft met de bouwheer of de bank.

8. Sancties en boetes bij niet-naleving

Wat gebeurt er concreet als je een verplichte polis niet hebt? De gevolgen verschillen per polis, maar geen enkele is mild. Hieronder een overzicht.

Polis	Gevolg bij ontbreken
Arbeidsongevallen	Ambtshalve aansluiting bij Fedris, terugvordering premies + boete tot 50%, persoonlijke aansprakelijkheid zaakvoerder
BA-10	Notaris weigert oplevering of werfstart, persoonlijke aansprakelijkheid 10 jaar lang voor alle stabiliteitsschade
BA Auto	Kentekenintrekking, strafrechtelijke vervolging, recuperatie schade door Gemeenschappelijk Waarborgfonds + 50% boete

Arbeidsongevallen: Fedris als ambtshalve verzekeraar

Als je werknemers in dienst hebt zonder polis, krijgt Fedris signalen via de RSZ-aangifte. Zij sluiten je dan ambtshalve aan bij een verzekeraar naar keuze van Fedris (niet jouw keuze). De premies van de afgelopen periode worden teruggevorderd, plus een boete tot 50% bovenop. Je verliest ook elke korting of bonus die je bij eigen keuze had kunnen onderhandelen.

Bij een ongeval in die niet-verzekerde periode draagt Fedris de uitkering, en recupereert die nadien volledig bij jou. Voor een ernstig ongeval (blijvende invaliditeit, overlijden) gaat dat over honderdduizenden euro’s, en de zaakvoerder kan persoonlijk aansprakelijk worden gesteld als blijkt dat de niet-verzekering bewust was.

BA-10: notaris weigert, en de plicht blijft

Geen attest BA-10 betekent dat de notaris de werfstart weigert. Maar er is een tweede laag die zwaarder weegt: de aansprakelijkheid blijft tien jaar lang persoonlijk, zonder verzekering. Stel dat na zes jaar een dakconstructie scheurt door een fundering-fout, dan moet jij zelf de herstelling betalen. Voor een woning praat je makkelijk over €100.000 tot €400.000 afhankelijk van de schade.

BA Auto: het Gemeenschappelijk Waarborgfonds incasseert hard

Bij een ongeval zonder BA Auto schiet het Fonds voor het slachtoffer in. Daarna stuurt het Fonds een rekening naar jou voor 100% van de schade plus 50% boete. Voor een ongeval met blijvende invaliditeit van een tegenpartij gaat dat snel over zeven cijfers. Strafrechtelijk volgt vervolging voor “rijden zonder verzekering”, met geldboetes en eventueel rijverbod.

Persoonlijke aansprakelijkheid van de zaakvoerder

Een vaak vergeten dimensie: bij meerdere wettelijke verzekeringsplichten kan de zaakvoerder persoonlijk worden aangesproken als de vennootschap onvoldoende solvent blijkt. Dat is niet de regel, maar wel de uitzondering die in zware dossiers regelmatig boven water komt.

9. Hoe controleer je of je in orde bent?

Een snelle eigen check is mogelijk in zes stappen. Deze checklist gebruiken we ook in onze gratis verzekeringsscan, gestructureerd volgens de drie wettelijke en de drie praktisch-verplichte polissen.

Stap 1. Verzamel alle huidige polissen, inclusief de algemene voorwaarden.

Stap 2. Check of arbeidsongevallen actief is voor alle werknemers, inclusief interim, leerlingen en deeltijdsen. Loonplafond 2026 is €58.096,10, wie meer verdient heeft een excedent-polis nodig.

Stap 3. Check of er een BA-10-attest is voor elke woning waaraan je werkt sinds 1 juli 2018, op voorwaarde dat de vier criteria vervuld zijn. Het attest moet vóór werfstart bij notaris of bouwheer liggen.

Stap 4. Check of de BA Auto alle voertuigen, aanhangwagens (>750 kg) en werftoestellen dekt. Niet alleen je bestelwagen, ook de minigraver en de aanhangwagens.

Stap 5. Voor BA Onderneming: check of de polis rechtstreekse aanspraak door derden dekt sinds Boek 6 BW (1 januari 2025). Polissen ouder dan 2024 zijn vaak niet conform.

Stap 6. Voor onderaannemers: vraag voor elke onderaannemer een attest arbeidsongevallen op. Bij twijfel over schijnzelfstandigheid: laat de werkrelatie juridisch toetsen.

Vind je een gat? Dan los je dat best op vóór de vervaldatum van de huidige polis, of via een tussentijdse aanpassing. In onze ervaring is een aanpassing aan een lopende polis goedkoper dan een volledige overstap, tenzij de huidige verzekeraar weigert.

10. Wettelijke ankers: de kernteksten op een rij

Voor wie de regelgeving zelf wil nalezen of citeren, hier de kernverwijzingen die in deze gids terugkomen.

• Arbeidsongevallenwet van 10 april 1971: basis voor alle plichten rond arbeidsongevallenverzekering
• Wet-Peeters-Borsus van 31 mei 2017: verplichte tienjarige aansprakelijkheid en BA-10
• Wet van 21 november 1989: verplichte aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (BA Auto)
• Boek 6 BW (effectief 1 januari 2025): hervorming buitencontractuele aansprakelijkheid en hulppersonen
• Arbeidsrelatieswet van 27 december 2006: criteria zelfstandigheid versus werknemerschap
• Artikel 1792 en 2270 oud Burgerlijk Wetboek: tienjarige aansprakelijkheid stabiliteit en waterdichtheid
• Wet Verzekeringen artikel 156: motivatieplicht bij weigering uitkering door verzekeraar

Officiële Belgische wetteksten zijn raadpleegbaar via de Justel-databank van de federale overheid. Voor interpretatie en handhaving in de bouw zijn Constructiv, Fedris en de FSMA de relevante toezichthouders.

Conclusie

Verplichte verzekeringen in de bouw zijn geen formaliteit. Drie polissen zijn wettelijk hard, en daar bovenop liggen contractuele en sectorale eisen die in de praktijk even bindend zijn. Sinds 1 januari 2025 maakt Boek 6 BW de keten complexer, met directe aanspraakrechten van bouwheren op onderaannemers en hulppersonen. Een polis die in 2023 conform was, hoeft dat in 2026 niet meer te zijn.

De enige manier om zeker te weten waar je staat, is een grondige nalezing van je huidige polissen tegen de actuele wettelijke en contractuele eisen. Geen verrassingen achteraf, dat begint bij correct verzekerd vandaag.