Wat als een klant weigert te betalen na oplevering?

ArtikelSchadegevallen

De werf is opgeleverd. De factuur is verstuurd. Twee weken later, drie weken, een maand: niets. Geen reactie, of plots een klacht over een afwerking die in de oplevering niet vermeld stond. Ondertussen heb je je leveranciers en onderaannemers wel al moeten betalen. Wat doe je nu, en welke verzekering helpt je?

1. Het invorderingstraject in 6 stappen

De wet voorziet een vrij vast scenario voor B2B-niet-betaling. Hou je daaraan, want de stappen zijn voorwaarden voor latere invorderingsmogelijkheden.

Stap 1. Herinnering (na ongeveer 7 dagen). Vriendelijke mail of brief: “Beste, factuur X met vervaldag Y is nog niet ontvangen. Mogen we een nieuwe betaaldatum afspreken?” Zonder dreigtoon.

Stap 2. Ingebrekestelling per aangetekende brief (na ongeveer 14 tot 30 dagen). Vermeld duidelijk: factuurnummer, bedrag, vervaldag, dat dit een ingebrekestelling is, dat verwijlinteresten en schadebeding (typisch 10% met minimum) zullen aangerekend worden. Vanaf deze datum lopen de wettelijke verwijlinteresten (B2B 8 procentpunt boven referentievoet ECB).

Stap 3. Reageert de klant met een tegenargument? Als hij betwist (omdat hij vindt dat het werk niet goed is afgewerkt of niet conform de offerte), dan zit je in een geschil. Dat is het moment om je rechtsbijstandsverzekering in te schakelen.

Stap 4. Reageert hij niet of houdt hij vol? Schakel een advocaat in (gedekt door rechtsbijstand als er een geschil is, anders op eigen kosten). De advocaat stuurt een formele aanmaning en bereidt eventueel een procedure voor.

Stap 5. B2B: gerechtelijke procedure via dagvaarding voor de ondernemingsrechtbank. Voor onbetwiste schulden onder €5.000 kan een vereenvoudigde IOS-procedure (Invordering van Onbetwiste Schuldvorderingen) via een gerechtsdeurwaarder volstaan. Sneller en goedkoper.

Stap 6. Vonnis, gevolgd door uitvoering door een gerechtsdeurwaarder. Beslag op rekeningen, op rollend materieel, in laatste instantie op het onroerend goed.

2. Wanneer komt rechtsbijstand wel of niet tussen?

Dit is het scharnierpunt waar veel aannemers verkeerd inschatten.

2.1 Wel tussenkomst: er is een gegrond geschil

Een rechtsbijstandsverzekering met luik contractuele geschillen dekt advocaatkosten, expertkosten en gerechtskosten wanneer er een geschil is over de uitvoering van het contract. Bv. de klant beweert dat het werk niet conform de offerte is, dat er gebreken zijn, dat de prijs niet de afgesproken prijs is. Vanaf het moment dat er argumenten van weerszijden zijn, is dat een geschil en kan rechtsbijstand tussenkomen.

2.2 Geen tussenkomst: louter niet-betaling

Veel polissen sluiten “loutere niet-betaling” uit. Met andere woorden: als de klant gewoon niet betaalt zonder enig argument (geen klacht, geen betwisting, gewoon stil), valt dat doorgaans onder de gewone invordering en niet onder rechtsbijstand. Dat is een ondernemersrisico, geen verzekerd risico.

2.3 De grijze zone

Wat als de klant eerst niets zegt, en pas na je ingebrekestelling plots een klacht formuleert? Dan kan je rechtsbijstand alsnog tussenkomen, maar het zal verzekeraar-per-verzekeraar verschillen. Hoe sneller en hoe schriftelijker de klant zijn klacht formuleert, hoe sterker je rechtsbijstand-dossier.

3. Het retentierecht: wanneer werkt het?

Het retentierecht is het recht om iets dat je onder je hebt, niet af te geven tot er betaald is. In de bouwsector is het beperkt toepasbaar, maar in de juiste situatie kan het effectief zijn.

3.1 Wanneer toepasbaar

Je hebt nog werken uit te voeren of materialen onder je die nog niet geïnstalleerd zijn. Je houdt die in tot betaling. Bv. een keukeninstallateur die de toestellen nog niet heeft geleverd, een dakwerker die de afwerking nog niet heeft uitgevoerd.

3.2 Wanneer niet toepasbaar

Werken zijn opgeleverd, materialen zijn ingebouwd in het pand van de klant. Je kan niet meer terugkomen om iets weg te halen, behoudens uitzonderingen voor onbetaalde leveranciers (eigendomsvoorbehoud).

3.3 Het eigendomsvoorbehoud

Als je in je algemene voorwaarden of contract een eigendomsvoorbehoud hebt opgenomen (“geleverde materialen blijven eigendom van de aannemer tot integrale betaling”), kan je in bepaalde gevallen niet-ingebouwde materialen terughalen. Voor materialen die al verwerkt zijn in onroerend goed wordt dat juridisch heel moeilijk, en moet je de klassieke invorderingsweg volgen.

4. Hoe voorkom je niet-betaling?

Vier reflexen die je betalingsrisico aanzienlijk verlagen.

4.1 Werk met gefaseerde facturatie

Bij grote werven: een voorschot van 30%, een tussentijdse factuur na ruwbouw of na 60% afwerking, en de saldofactuur na oplevering. Hoe meer je vooruit factureert, hoe minder hangt af van de klant na oplevering.

4.2 Algemene voorwaarden op je offerte en factuur

Schadebeding 10%, verwijlinteresten 8% boven ECB-tarief, rechtbankclausule, eigendomsvoorbehoud, bevoegde rechtbank. Dat zijn de basisclausules. Laat ze één keer goed opmaken door een advocaat of via een sectorfederatie, en gebruik ze op elk document.

4.3 Een opleveringsverslag laten ondertekenen

Een klant die het opleveringsverslag heeft ondertekend, kan niet meer drie maanden later beweren dat een afwerking niet correct was uitgevoerd. Tenzij hij in dat verslag voorbehouden heeft genoteerd. Het verslag is jouw beste verdediging tegen verzonnen klachten na oplevering.

4.4 Check de solvabiliteit van grote klanten vooraf

Voor werken boven enkele tienduizenden euro’s: doe een snelle credit-check via de Kruispuntbank van Ondernemingen of een commerciële databank. Een klant die zelf in moeilijkheden zit, gaat geen luxe-renovatie betalen. Liever vooraf een groter voorschot vragen dan achteraf jagen op een lege bankrekening.

5. Bijzondere situatie: de klant gaat failliet

Een failliete klant is een verloren factuur, behalve voor wat onder eigendomsvoorbehoud terug kan, en behalve voor het privilege van de bouwer.

5.1 Het privilege van de bouwer

In bepaalde gevallen geniet een aannemer een wettelijk voorrecht op de meerwaarde die zijn werken hebben gegenereerd op het onroerend goed. Voorwaarden zijn streng (proces-verbaal van vaststelling vóór en na de werken, opgesteld door een gerechtsdeurwaarder of expert) en het wordt zelden tijdig georganiseerd.

5.2 Aangifte van schuldvordering

Bij faillissement: dien je schuldvordering binnen de 30 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad aan bij de curator. Te laat = uitgesloten van de verdeling.

5.3 Verzekering tegen faillissement?

Een kredietverzekering dekt het risico van niet-betaling door insolventie van klanten. Voor B2B-aannemers met grote contracten kan dat zinvol zijn, voor kleinere zelfstandigen vaak niet kosten-efficiënt. Vraag advies aan je makelaar.